Fazla mesai hesaplama

Brüt ücretinizi ve mesai saatinizi girin; saatlik ücretinizi, zam oranlarını ve kesinti sonrası ele geçen tutarı görün.

Zam oranları

Çalışma türü	Koşul	Ödeme
Fazla çalışma	Haftalık 45 saati aşan	Saatlik ücret × 1,5
Fazla süreli çalışma	Sözleşme 45 saatin altındaysa aradaki süre	Saatlik ücret × 1,25
Hafta / genel tatil	Tatil gününde çalışma	Saatlik ücret × 2

Fazla çalışma için onayınız gerekir

İşveren fazla çalışma yaptırmadan önce işçinin yazılı onayını almak zorundadır. Bu onay her yılbaşında yenilenir. Onay olmadan fazla çalışma yaptırılamaz; işçi de onay vermemiş olmasına rağmen çalışmışsa ücretini talep etme hakkını kaybetmez.

Ayrıca yasal sınır vardır: fazla çalışma süresi yılda toplam 270 saati aşamaz. Bu sınır aşılsa bile yapılan çalışmanın ücreti ödenir; sınırın aşılması işçinin alacağını değil, işverenin idari sorumluluğunu doğurur.

Ücret yerine serbest zaman

İşçi isterse, fazla çalıştığı her saat karşılığında ücret yerine bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Fazla süreli çalışmada bu karşılık bir saat on beş dakikadır. Serbest zaman, fazla çalışmanın yapıldığı tarihten itibaren altı ay içinde ve işçinin uygun gördüğü zamanda, iş günleri içinde kullandırılır. Tercih işçiye aittir; işveren tek taraflı olarak ücret yerine izin dayatamaz.

Fazla mesai kanıtlanamazsa ne olur?

Uyuşmazlıklarda ispat yükü işçidedir; ancak mahkemeler puantaj kayıtları, giriş-çıkış kayıtları, mesai çizelgeleri, işyeri kamera kayıtları ve tanık beyanlarını birlikte değerlendirir. Bordroda fazla mesai tahakkuk ettirilmiş ve işçi ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, o dönem için ek talep genellikle kabul görmez. Bu nedenle eksik ödeme yapıldığını düşünüyorsanız bordroyu imzalarken ihtirazi kayıt düşmeniz önemlidir.

Yargı uygulamasında, uzun süreli ve yoğun fazla mesai iddialarında hesaplanan tutardan hakkaniyet indirimi yapılabildiği de bilinmelidir.

Örnek hesap

Aylık brüt ücreti 75.000 TL olan ve ay içinde 20 saat fazla çalışma yapan bir işçi:

Saatlik brüt ücret: 75.000 ÷ 225 = 333,33 TL
Zamlı saat ücreti: 333,33 × 1,5 = 500,00 TL
Fazla mesai brütü: 500,00 × 20 = 10.000 TL
SGK + işsizlik (%15): 1.500 TL
Gelir ve damga vergisi: kümülatif matraha bağlı

Brüt 10.000 TL'lik mesainin nete yansıması, o ay hangi vergi diliminde olduğunuza göre değişir. Yılın başında daha fazla, sonunda daha az elinize geçer.

Denkleştirme uygulaması

Taraflar anlaşırsa, haftalık çalışma süresi yoğun geçen haftalarda artırılıp diğer haftalarda azaltılabilir. Bu uygulamada iki aylık süre içinde haftalık ortalama 45 saati aşmıyorsa fazla çalışma sayılmaz ve zamlı ücret doğmaz. Süre toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar çıkarılabilir.

Denkleştirmenin geçerli olması için yazılı anlaşma gerekir. İşveren tek taraflı olarak "geçen hafta fazla çalıştın, bu hafta erken çık" diyerek mesai borcunu silemez.

Fazla çalışma yaptırılamayacak haller

18 yaşını doldurmamış işçiler
Sağlık kuralları bakımından günde en fazla 7,5 saat çalışılabilen işlerde
Gece çalışması yapılan işlerde
Maden, kanalizasyon, tünel gibi yeraltı işlerinde
Hamile, yeni doğum yapmış ve emziren işçiler
Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar

Ücreti ödenmezse

Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi haklı fesih nedenidir ve kıdem tazminatı hakkı doğurur. İspat yükü işçidedir; puantaj kayıtları, giriş-çıkış kayıtları ve tanık beyanları kullanılır. Ayrıntılı yol için bu rehbere bakın.

Mesai gelirinin vergi diliminize etkisi

Fazla mesai ücreti de ücret sayıldığı için kümülatif gelir vergisi matrahınıza eklenir. Düzenli mesai yapan bir çalışan, aynı brüt maaşlı bir meslektaşına göre bir üst vergi dilimine aylar önce geçer. Bu, hem mesai gelirinin hem de normal maaşın netini düşürür. Kümülatif matrah rehberinde bu etkiyi ayrıntılı anlattık.

Sık sorulan sorular

Saatlik ücretim nasıl bulunur?

Aylık brüt ücret 225'e bölünür. Bu sayı, 30 günlük ay içinde günlük 7,5 saatlik normal çalışma süresinden gelir. Bulunan saatlik brüt ücret, fazla çalışma zamlarının hesabında esas alınır.

Fazla çalışma ile fazla süreli çalışma farkı nedir?

Haftalık çalışma süresi 45 saati aşarsa bu fazla çalışmadır ve her saat için normal saatlik ücretin %50 fazlası ödenir. Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süre ile 45 saat arasındaki çalışma fazla süreli çalışmadır ve %25 zamlı ödenir.

Fazla çalışmanın bir sınırı var mı?

Evet. Fazla çalışma süresi yılda toplam 270 saati aşamaz. Ayrıca fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin yazılı onayının alınması gerekir.

Mesai ücreti yerine izin alabilir miyim?

Evet. İşçi isterse, fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir. Bu hak, fazla çalışmanın yapıldığı tarihten itibaren altı ay içinde kullanılır.

Mesai ücretinden kesinti yapılır mı?

Evet. Fazla mesai ücreti de ücret sayıldığı için SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. Bu nedenle brüt mesai tutarının tamamı elinize geçmez; ayrıca mesai geliri kümülatif matrahınızı yükselttiği için bir üst vergi dilimine daha erken geçmenize yol açabilir.

Hesaplayıcılar

Rehberler

Kurumsal